Đầu trang
Bỏ qua đến nội dung chính
Liên hệ tư vấn

Có bắt buộc chạy EFA trước PLS-SEM không?

EFA không phải thủ tục bắt buộc trước mọi PLS-SEM. Quyết định phụ thuộc mức trưởng thành của lý thuyết, chất lượng thang đo và mục tiêu khám phá hay xác nhận.

EFA, PLS-SEM VÀ XÁC NHẬN THANG ĐOBiên soạn: Lê Minh2 phútCập nhật
LUẬN ĐIỂM CHÍNH

Dùng EFA khi cấu trúc chưa chắc chắn hoặc thang đo mới/chuyển ngữ sâu; tránh dùng cùng một mẫu để vừa khai phá vừa tuyên bố xác nhận mà không kiểm định chéo.

Bắt đầu đọc

EFA: quyết định bằng nhiều lớp bằng chứng

  1. Dữ liệu

    Kiểm tra item và ma trận tương quan

  2. Số nhân tố

    Parallel analysis, scree và lý thuyết

  3. Phép xoay

    Chọn theo quan hệ giữa nhân tố

  4. Đọc tải

    Xem tải chéo và nội dung item

Sơ đồ khái niệm. Không loại item chỉ để đạt một ngưỡng tải hay chỉ số đẹp.

Nguồn: Lê Minh biên soạn · Minh họa khái niệm, không phải đầu ra phần mềm.

1. Vì sao không có quy tắc bắt buộc?

PLS-SEM có mô hình đo lường riêng để đánh giá tải, độ tin cậy và giá trị. Một thang đo reflective đã được xác lập vững và dùng đúng bối cảnh không nhất thiết phải qua EFA lần nữa (Fabrigar et al., 1999).

Ngược lại, thang đo mới, thay đổi nội dung, dịch sâu hoặc có nghi ngờ cross-loading có thể cần khám phá cấu trúc trước khi đặc tả mô hình.

2. Cây quyết định thực hành

Khi nào cân nhắc EFA
Tình huốngHướng xử lý
Thang đo mới/chưa rõ số chiềuEFA trên mẫu khám phá, sau đó xác nhận trên mẫu khác
Thang đo chuẩn, bối cảnh tương tựCó thể đi thẳng mô hình đo lường theo lý thuyết
Dịch/chỉnh sửa nhiều itemPilot, EFA/ESEM hoặc xác nhận có kiểm tra chéo
Composite/formativeKhông ép EFA reflective; đánh giá nội dung, weights, collinearity
Cùng một mẫu duy nhấtNêu rõ giới hạn; tránh vừa khám phá vừa xác nhận mạnh

3. PLS-SEM không tự động là CFA

Việc ước lượng tải trong PLS-SEM không làm cho mọi phân tích trở thành confirmatory. Tính xác nhận đến từ mô hình đo lường được đặc tả trước và kiểm tra sự phù hợp với dữ liệu.

Khi mục tiêu là kiểm định mô hình nhân tố chung, có thể cân nhắc CFA/CCA hoặc các phương pháp xác nhận phù hợp thay vì chỉ dựa trên tiêu chí reliability–validity (Henseler & Schuberth, 2020).

Không xóa item chỉ để đạt ngưỡng

Loại item cần cân nhắc tải, nội dung, độ bao phủ khái niệm và ảnh hưởng đến khả năng so sánh với nghiên cứu trước.

4. Mẫu báo cáo

Mẫu báo cáo tiếng Việt

Nghiên cứu [có/không] thực hiện EFA trước PLS-SEM vì [mức trưởng thành của thang đo/bối cảnh/chỉnh sửa]. Mô hình đo lường được đặc tả dựa trên [nguồn], và được đánh giá bằng [tiêu chí/phương pháp]. Nếu dùng cùng mẫu, đây được ghi nhận là giới hạn xác nhận.
  • Nêu rõ mục tiêu khám phá hay xác nhận.
  • Phân biệt reflective với composite/formative.
  • Không dùng EFA như nghi thức bắt buộc.
  • Ưu tiên mẫu độc lập hoặc validation split.
  • Bảo vệ content validity khi loại item.
  • Mô tả mọi chỉnh sửa sau khi xem dữ liệu.

Kết luận

Câu hỏi đúng không phải có chạy EFA hay không, mà là bằng chứng nào cần thiết để bảo vệ cấu trúc thang đo trong bối cảnh cụ thể.

Tài liệu tham khảo

  • Henseler, J., & Schuberth, F. (2020). Using confirmatory composite analysis to assess emergent variables in business research. Journal of Business Research, 120, 147–156. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2020.07.026
  • Fabrigar, L. R., Wegener, D. T., MacCallum, R. C., & Strahan, E. J. (1999). Evaluating the use of exploratory factor analysis in psychological research. Psychological Methods, 4(3), 272–299. https://doi.org/10.1037/1082-989X.4.3.272

Ghi chú học thuật: EFA và PLS-SEM trả lời những câu hỏi khác nhau; lựa chọn phải gắn với loại construct và mục tiêu nghiên cứu.